Co oznacza obniżona liczba leukocytów?
Leukocyty, czyli białe krwinki, uczestniczą w obronie organizmu przed infekcjami. Leukopenia oznacza ich obniżoną liczbę we krwi, ale sama w sobie nie jest chorobą. To nieprawidłowość laboratoryjna, której znaczenie zależy od przyczyny, głębokości i czasu trwania spadku oraz od stanu zdrowia danej osoby.
Za orientacyjny próg leukopenii często uznaje się wynik poniżej 4,0 × 10⁹/l, czyli 4000/µl. Zakres referencyjny może się jednak różnić między laboratoriami, dlatego wynik trzeba porównać z normą podaną na wydruku. Pojedynczy pomiar poniżej zakresu nie pozwala ustalić przyczyny ani samodzielnie ocenić ryzyka zakażenia.
Leukocyty obejmują kilka grup komórek, między innymi neutrofile i limfocyty. Spadek całkowitej liczby może wynikać z obniżenia jednej z tych populacji, a nie wszystkich jednocześnie. Zdarza się też, że liczba leukocytów jest poniżej normy, ale bezwzględna liczba neutrofili pozostaje prawidłowa. Dlatego interpretacja powinna uwzględniać rozmaz krwi i pozostałe elementy morfologii, a nie tylko wartość WBC.
Jakie objawy mogą towarzyszyć leukopenii?
Łagodny, krótkotrwały spadek leukocytów często nie powoduje żadnych dolegliwości i zostaje wykryty przypadkowo podczas badań. Objawy zależą od tego, która grupa krwinek jest obniżona, jak duży jest spadek i jak długo się utrzymuje. Możliwe oznaki problemu z odpornością to częste lub nawracające zakażenia, gorączka, dreszcze, ból gardła oraz owrzodzenia jamy ustnej.
Szczególną uwagę zwraca się na neutrofile, które odgrywają ważną rolę w zwalczaniu wielu zakażeń. Neutropenia oznacza obniżenie ich liczby, a nie całkowitej liczby wszystkich leukocytów. U dorosłych zwykle rozpoznaje się ją przy ANC, czyli bezwzględnej liczbie neutrofili, poniżej 1,5 × 10⁹/l. Progi mogą zależeć od wieku, populacji i przyjętych zaleceń.
Neutropenię często klasyfikuje się jako łagodną przy ANC 1,0-1,5 × 10⁹/l, umiarkowaną przy 0,5-1,0 × 10⁹/l i ciężką poniżej 0,5 × 10⁹/l. W niektórych zaleceniach granica łagodnej neutropenii może wynosić 1,8 × 10⁹/l. Przy ANC 1,0-1,5 × 10⁹/l obrona organizmu zwykle nie jest istotnie upośledzona, natomiast wartości 0,2-0,5 × 10⁹/l wiążą się z większym ryzykiem zakażeń. Poniżej 0,2 × 10⁹/l mogą wystąpić ciężkie, zagrażające życiu infekcje. Same progi nie zastępują oceny objawów i ogólnego stanu pacjenta.
Co może powodować niski wynik?
Do częstych przyczyn należą niedawne infekcje, działania niepożądane leków, choroby autoimmunologiczne oraz niedobory witaminy B12, kwasu foliowego lub miedzi. Spadek może być również związany z zaburzeniami pracy szpiku kostnego. Rzadziej przyczyną są choroby hematologiczne lub nowotworowe, dlatego nie należy wyciągać takich wniosków na podstawie pojedynczej morfologii.
Mechanizm odchylenia może polegać na zmniejszonej produkcji krwinek w szpiku, ich szybszym niszczeniu lub zużywaniu albo przemieszczaniu się poza krążenie. Infekcja może przejściowo zmienić liczbę leukocytów, niektóre leki mogą hamować pracę szpiku, a choroba autoimmunologiczna może przyspieszać niszczenie komórek. Znaczenie mają także leki niedawno odstawione, choroby przewlekłe, dieta i spożywanie alkoholu.
Ocena powinna być indywidualna. Lekarz bierze pod uwagę wiek, pochodzenie, stosowane leki, wcześniejsze wyniki oraz historię zakażeń. Ważne jest również, czy obniżone są inne parametry. Leukopenia połączona z niedokrwistością lub małopłytkowością może wymagać szerszej diagnostyki niż niewielki, izolowany spadek białych krwinek.
Jak sprawdza się przyczynę obniżonych leukocytów?
Pierwszym krokiem jest zwykle powtórzenie morfologii krwi z rozmazem. Badanie pomaga potwierdzić, czy odchylenie się utrzymuje, wskazać obniżony typ leukocytów i porównać wynik z wcześniejszymi pomiarami. Rozmaz mikroskopowy pozwala dodatkowo ocenić wygląd komórek. O terminie powtórzenia badania decyduje lekarz, zależnie od wyniku, objawów i sytuacji klinicznej.
Podczas konsultacji lekarz może zapytać o niedawne infekcje, przyjmowane i odstawione leki, choroby przewlekłe, dietę, alkohol, objawy mogące wskazywać na chorobę autoimmunologiczną oraz częstotliwość zakażeń. Dalsze badania dobiera się do podejrzewanej przyczyny. Mogą obejmować testy w kierunku infekcji, oznaczenie witamin i miedzi, badania zapalne lub ocenę szpiku.
Znaczenie ma również czas utrzymywania się odchylenia. Neutropenię określa się jako przewlekłą, gdy trwa ponad 3 miesiące; krótsze obniżenie klasyfikuje się jako ostre. Utrwalony wynik nie przesądza o poważnej chorobie, ale może wymagać dalszej obserwacji lub diagnostyki. Nie należy samodzielnie odstawiać leków ani rozpoczynać leczenia na podstawie samego wyniku. Postępowanie zależy od ustalonej przyczyny i może obejmować jej leczenie, zmianę farmakoterapii lub opiekę specjalistyczną.
Kiedy niski poziom leukocytów wymaga pilnej reakcji?
Gorączka przy ciężkiej neutropenii wymaga pilnego kontaktu z pomocą medyczną. Szczególnie ważne jest to podczas chemioterapii, gdy odporność może być znacznie osłabiona. Nie należy czekać na samoistne ustąpienie gorączki ani zakładać, że jej przyczyną jest zwykła infekcja.
Szybkiej konsultacji wymagają także nawracające zakażenia, dreszcze, nasilający się ból gardła lub owrzodzenia jamy ustnej, zwłaszcza gdy towarzyszy im bardzo niski ANC. Lekarz oceni wynik w kontekście objawów, czasu trwania odchylenia, przyczyny i pozostałych elementów odporności. O pilności postępowania decyduje cały obraz kliniczny, a nie sama liczba leukocytów.
Niewielkie obniżenie wykryte w morfologii nie musi oznaczać zagrożenia, ale warto je omówić z lekarzem i sprawdzić, czy wymaga kontroli. Najważniejsze jest ustalenie, która grupa krwinek jest obniżona, czy zmiana się utrzymuje oraz czy występują objawy lub inne nieprawidłowości w badaniach.
Bibliografia
- https://www.mdanderson.org/cancerwise/leukopenia--6-things-to-know-about-a-low-white-blood-cell-count.h00-159853767.html
- https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/17706-low-white-blood-cell-count
- https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/bjh.70640
- https://www.amboss.com/us/knowledge/leukopenia
- https://www.msdmanuals.com/professional/hematology/leukopenias/overview-of-leukopenias?autoredirectid=37881&ruleredirectid=741