Czym jest kolposkopia i co pozwala ocenić?
Kolposkopia to dokładne oglądanie szyjki macicy za pomocą kolposkopu, czyli urządzenia wyposażonego w oświetlenie i powiększenie. W zależności od wskazań osoba wykonująca badanie może ocenić również pochwę i srom. Kolposkop pozostaje na zewnątrz ciała. Do pochwy wprowadza się jedynie wziernik, który pozwala uwidocznić szyjkę macicy.
Badanie pomaga przyjrzeć się zmianom zauważonym wcześniej w cytologii lub wykrytym w teście HPV. Jest badaniem diagnostycznym, a nie metodą przesiewową samą w sobie. Jego wynik interpretuje się w zestawieniu z pozostałymi informacjami, takimi jak rodzaj zmiany w cytologii, obecność HPV wysokiego ryzyka oraz ewentualny wynik badania histopatologicznego.
Skierowanie na kolposkopię nie oznacza rozpoznania raka. Celem jest dokładniejsza ocena szyjki i ustalenie, czy wystarczy obserwacja, czy potrzebna będzie biopsja, dodatkowa diagnostyka lub leczenie. Ważnym obszarem badania jest strefa transformacji, czyli miejsce, w którym najczęściej rozwijają się zmiany przedrakowe.
W ocenie wykorzystuje się kilka powiązanych pojęć: kolposkop, wziernik, strefę transformacji, biopsję celowaną i badanie histopatologiczne. Biopsja celowana oznacza pobranie niewielkiego wycinka z miejsca, które w obrazie kolposkopowym wygląda podejrzanie. Histopatologia pozwala ocenić pobraną tkankę pod mikroskopem.
Kiedy lekarz może zalecić badanie?
Do typowych wskazań należą nieprawidłowy wynik cytologii, wykrycie typu HPV wysokiego ryzyka lub podejrzany wygląd szyjki podczas badania ginekologicznego. Kolposkopia może pomóc określić, czy widoczna zmiana wymaga dalszej kontroli i jak pilnie należy podjąć kolejne działania.
O potrzebie i terminie badania decydują konkretne wyniki oraz indywidualna sytuacja pacjentki. Znaczenie ma między innymi rodzaj nieprawidłowości w cytologii, wynik testu HPV, wcześniejsze badania i obraz szyjki. Współczesna ocena coraz częściej łączy te informacje, zamiast opierać decyzję na jednym wyniku. Zalecenia mogą być aktualizowane wraz z pojawianiem się nowych testów i scenariuszy klinicznych.
Przykładowo po nieprawidłowej cytologii lub dodatnim teście HPV lekarz może skierować pacjentkę na kolposkopię. Jeśli podczas badania zauważy obszar wymagający wyjaśnienia, może pobrać z niego wycinek. O dalszym postępowaniu decyduje się po analizie całości wyników, a nie wyłącznie na podstawie samego skierowania.
Jak przebiega badanie kolposkopowe?
Badanie odbywa się zwykle ambulatoryjnie. Pacjentka leży na fotelu ginekologicznym, a lekarz lub położna delikatnie wprowadza do pochwy wziernik, podobnie jak podczas badania ginekologicznego. Następnie ogląda szyjkę przez kolposkop, który pozostaje poza ciałem i zapewnia powiększony, dobrze oświetlony obraz.
Osoba badająca może nanieść na szyjkę roztwór kwasu octowego lub jodyny. Płyny pomagają uwidocznić obszary o zmienionym wyglądzie nabłonka. Po ich zastosowaniu ocenia się między innymi strefę transformacji i wskazuje miejsca, które mogą wymagać dalszej diagnostyki.
Jeśli obraz uzasadnia pobranie tkanki, wykonywana jest biopsja celowana. Wycinek jest niewielki, często ma rozmiar zbliżony do główki szpilki lub kilka milimetrów, a następnie trafia do laboratorium na badanie histopatologiczne. Pobranie może wywołać krótkie ukłucie, szczypanie albo skurcz. Biopsja nie jest wykonywana automatycznie podczas każdej kolposkopii.
Samo badanie trwa zwykle około 10-20 minut. Pobranie wycinka lub dodatkowe czynności mogą wydłużyć wizytę. Kolposkopia zazwyczaj nie wymaga znieczulenia, choć może powodować ucisk, krótkotrwałe szczypanie lub dyskomfort. Jeśli pojawi się ból, warto od razu poinformować osobę wykonującą badanie.
Jak przygotować się do wizyty i czego spodziewać się po niej?
Przez 24 godziny przed badaniem zwykle zaleca się unikanie stosunków dopochwowych oraz preparatów stosowanych w pochwie, takich jak leki, kremy i tampony. Szczegółowe zalecenia mogą zależeć od placówki, dlatego warto sprawdzić instrukcje przekazane przed wizytą. Należy też poinformować personel o ciąży lub jej podejrzeniu. Kolposkopia może być wykonywana w ciąży, jednak pobranie wycinka może wiązać się z większym ryzykiem krwawienia.
Po kolposkopii bez biopsji zwykle można wrócić do codziennych zajęć. Po pobraniu wycinka może wystąpić lekkie krwawienie lub plamienie, a także brunatna wydzielina. Objawy te często utrzymują się przez około 3-5 dni. Zalecenia dotyczące współżycia, tamponów i innych aktywności po biopsji należy potwierdzić w placówce, ponieważ zależą od przebiegu badania.
Obfite lub utrzymujące się krwawienie, gorączka, nasilający się ból albo nieprzyjemnie pachnąca wydzielina wymagają kontaktu z lekarzem. Mogą wskazywać na powikłanie lub zakażenie. Ryzyko zależy między innymi od tego, czy podczas wizyty wykonano biopsję albo dodatkowy zabieg, dlatego nie należy traktować pojedynczych wartości podawanych przez placówki jako uniwersalnych dla każdej pacjentki.
Co oznacza wynik i jakie mogą być dalsze kroki?
Obraz kolposkopowy pomaga ocenić szyjkę, ale nie zawsze daje ostateczne rozpoznanie. Jeśli pobrano wycinek, istotny jest wynik badania histopatologicznego. Dopiero zestawienie obrazu z kolposkopii, cytologii, testu HPV i ewentualnej biopsji pozwala dobrać dalsze postępowanie.
W zależności od wyników lekarz może zalecić kontrolę w ustalonym terminie, dodatkową diagnostykę albo usunięcie zmienionego obszaru. Jedną z metod leczenia jest wycięcie pętlowe, określane skrótem LLETZ. To odrębny zabieg, a nie standardowy element każdej kolposkopii. Samo skierowanie na badanie nie przesądza więc o konieczności leczenia.
Najważniejsze jest omówienie wyniku z osobą prowadzącą i ustalenie konkretnego planu dalszej opieki. Termin kontroli lub dodatkowego postępowania zależy od rodzaju zmian i całego obrazu klinicznego. Kolposkopia służy temu, by dokładniej ocenić nieprawidłowości i podjąć decyzję adekwatną do indywidualnej sytuacji pacjentki.
Bibliografia
- https://www.nhs.uk/tests-and-treatments/colposcopy/
- https://www.gov.uk/government/publications/cervical-screening-colposcopy/cervical-screening-having-a-colposcopy
- https://www.northerncarealliance.nhs.uk/patient-information/patient-leaflets/gynaecology-colposcopy-procedures-and-treatment
- https://medlineplus.gov/lab-tests/colposcopy/
- https://www.england.nhs.uk/long-read/your-guide-to-nhs-cervical-screening/