Czy staż na nauczyciela mianowanego nadal można rozpocząć?
Określenie „staż na nauczyciela mianowanego” odnosi się dziś przede wszystkim do dawnej ścieżki awansu zawodowego. Od 1 września 2022 r. obowiązuje nowy system, w którym zlikwidowano stopień nauczyciela kontraktowego oraz sformalizowany staż prowadzący do mianowania. Osoby rozpoczynające karierę zawodową podlegają obecnie innym zasadom i odbywają przygotowanie zawodowe, a nie staż w dawnym rozumieniu.
Możliwość skorzystania ze starej ścieżki zachowali niektórzy nauczyciele objęci przepisami przejściowymi. Chodzi przede wszystkim o osoby, które uzyskały stopień nauczyciela kontraktowego przed 1 września 2022 r., ale nie uzyskały jeszcze stopnia mianowanego. Dla tej grupy przewidziano możliwość ubiegania się o mianowanie według dawnych zasad, jednak tylko w określonym czasie. Graniczną datą jest 31 sierpnia 2027 r.
Sama praca w szkole nie daje zatem prawa do rozpoczęcia dawnego stażu. Znaczenie mają data uzyskania stopnia kontraktowego, wymagany okres pracy po jego nadaniu oraz warunki zatrudnienia. Warto też pamiętać, że staż nie oznaczał automatycznego uzyskania mianowania. Po jego zakończeniu nauczyciel musiał jeszcze przejść postępowanie egzaminacyjne.
Kto może skorzystać z dawnej ścieżki awansu?
Pierwszym warunkiem jest uzyskanie stopnia nauczyciela kontraktowego przed wejściem w życie nowych przepisów, czyli najpóźniej 31 sierpnia 2022 r. To właśnie data nadania stopnia, a nie data rozpoczęcia obecnej pracy w szkole, pozwala wstępnie ustalić, czy nauczyciel może podlegać przepisom przejściowym. Zmiana miejsca zatrudnienia po 1 września 2022 r. sama w sobie nie przesądza o utracie możliwości korzystania ze starej ścieżki.
Drugim podstawowym warunkiem było przepracowanie w szkole co najmniej dwóch lat od dnia nadania stopnia nauczyciela kontraktowego. Okres ten należało ustalić przed rozpoczęciem stażu. Jeżeli nauczyciel nie przepracował wymaganych dwóch lat, nie mógł rozpocząć stażu na mianowanego na dawnych zasadach, nawet jeśli posiadał stopień kontraktowego i był zatrudniony w szkole.
Konieczne było również zatrudnienie na stanowisku nauczyciela, zgodnie z posiadanymi kwalifikacjami. W aktualnych wyjaśnieniach dotyczących tych przepisów wskazuje się na wymiar pracy wynoszący co najmniej jeden obowiązkowy wymiar zajęć. Oceniając swoją sytuację, należy więc sprawdzić nie tylko rodzaj umowy, lecz także stanowisko, kwalifikacje i wymiar zajęć. Szczegółowe zastosowanie warunków może zależeć od indywidualnej sytuacji oraz podstawy zatrudnienia.
Jak sprawdzić, czy spełniasz wymagane warunki?
Weryfikację warto zacząć od dokumentu potwierdzającego nadanie stopnia nauczyciela kontraktowego. Następnie należy obliczyć, czy od tej daty upłynęły co najmniej dwa lata pracy w szkole. Nie należy zastępować tej daty datą rozpoczęcia zatrudnienia u obecnego pracodawcy, ponieważ istotny jest okres liczony od nadania stopnia, a nie wyłącznie staż w aktualnej placówce.
Kolejny krok to sprawdzenie, czy zatrudnienie odpowiada wymaganiom dotyczącym stanowiska, kwalifikacji i wymiaru zajęć. Nauczyciel powinien ustalić, czy wykonuje pracę zgodną z kwalifikacjami oraz czy wymiar pracy spełnia warunek co najmniej jednego obowiązkowego wymiaru zajęć. W razie wątpliwości warto skonsultować dokumentację kadrową i przebieg zatrudnienia z dyrektorem lub osobą odpowiedzialną za sprawy pracownicze.
Przykładowo, nauczyciel, któremu nadano stopień kontraktowego przed 1 września 2022 r., może rozważać dawną ścieżkę, jeżeli przepracował w szkole wymagane dwa lata, spełnia warunki zatrudnienia i nie uzyskał jeszcze mianowania. Musi jednak uwzględnić termin przejściowy oraz pozostałe wymogi. Samo spełnienie jednego lub dwóch warunków nie wystarcza, jeśli nie jest spełniona całość przesłanek.
Jak składało się wniosek i ile trwał staż?
Staż nie rozpoczynał się automatycznie. Nauczyciel kontraktowy składał wniosek dyrektorowi szkoły, zasadniczo na początku roku szkolnego. Dawne przepisy przewidywały, że wniosek należało złożyć nie później niż w ciągu 14 dni od rozpoczęcia zajęć. Dlatego znaczenie miały zarówno spełnienie warunków przed rozpoczęciem roku szkolnego, jak i dochowanie terminu na złożenie dokumentów.
Standardowy wymiar stażu na stopień nauczyciela mianowanego wynosił 2 lata i 9 miesięcy. Dla niektórych grup nauczycieli przepisy przejściowe przewidywały skrócenie go do 1 roku i 9 miesięcy. Możliwość zastosowania krótszego okresu zależała od kategorii nauczyciela, rocznika oraz spełnienia określonych przesłanek. Nie można więc zakładać, że skrócony wymiar przysługuje każdej osobie objętej przepisami przejściowymi.
Szczególne zasady mogły dotyczyć osób, które uzyskały stopień nauczyciela kontraktowego z mocy prawa, na przykład nauczycieli akademickich lub osób spełniających warunki związane ze stażem pracy i znaczącym dorobkiem. W takich przypadkach dyrektor mógł skrócić staż do 1 roku i 9 miesięcy. Skrócenie nie znosiło jednak wymogu przepracowania co najmniej dwóch lat w szkole przed rozpoczęciem stażu.
Co dzieje się po zakończeniu stażu?
W dawnym systemie staż był okresem realizacji planu rozwoju zawodowego pod opieką opiekuna stażu. Nauczyciel dokumentował podejmowane działania i rozwój kompetencji, a po zakończeniu stażu przedstawiał dokumentację do oceny dorobku zawodowego. Po uzyskaniu wymaganej oceny mógł ubiegać się o przystąpienie do egzaminu na stopień nauczyciela mianowanego.
Oznacza to, że zakończenie stażu nie było równoznaczne z uzyskaniem mianowania. Nauczyciel musiał jeszcze spełnić warunki formalne i zdać egzamin w postępowaniu awansowym. Planując dalsze działania, należy zatem uwzględnić nie tylko sam okres stażu, lecz także czas potrzebny na przygotowanie dokumentacji i przejście kolejnego etapu.
Możliwość korzystania ze starej ścieżki jest ograniczona przepisami przejściowymi do 31 sierpnia 2027 r. Nauczyciel, który uważa, że spełnia warunki, powinien możliwie wcześnie sprawdzić datę nadania stopnia kontraktowego, wymagany okres pracy, warunki zatrudnienia oraz terminy dotyczące jego konkretnej sytuacji. Osoby, które nie uzyskały stopnia kontraktowego przed 1 września 2022 r., podlegają nowemu systemowi i odbywają przygotowanie zawodowe zamiast dawnego stażu.
Bibliografia
- https://www.gov.pl/web/edukacja/wdrazanie-nowego-systemu-awansu-zawodowego-nauczycieli-w-swietle-przepisow-przejsciowych
- https://samorzad.pap.pl/kategoria/edukacja/awans-zawodowy-nauczyciela-men-przypomina-o-uplywajacych-terminach
- https://www.powiatwroclawski.pl/1239-awans-zawodowy-nauczycieli.html
- https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2018/1574/text.html
- https://www.lex.pl/awans-zawodowy-nauczycieli-od-1092022-r,20731.html